Het stedelijk gebied ligt direct ten zuiden van Utrecht. Nieuwegein is in de jaren 1970 ontstaan uit de voormalige gemeenten Vreeswijk en Jutphaas. Het centrum van Vreeswijk ligt direct aan de Lek, een van de Nederlandse armen van de Rijn.

In de 13e eeuw lag hier een stad die Het Gein heette. Het kreeg rond 1295 een rivierdouanerecht van de Duitse keizer. In 1333 viel het ten prooi aan een burgeroorlog en werd het verwoest. De stad Vreeswijk zou een Friese nederzetting zijn geweest. Het had belangrijke sluizen, die in 1481 in een andere burgeroorlog werden verwoest en daarna weer werden opgebouwd. Het dorp Jutphaas ontstond in de Middeleeuwen langs de rivier de Kromme Rijn. In de 17e eeuw was het een niet onbelangrijke scheepvaartnederzetting. In mei 1940 werd het stadje bezet door de Duitse Wehrmacht (westelijke veldtocht tegen Frankrijk); eind 1944 werd het bevrijd.

Zoals gezegd werden deze dorpen in 1971 samengevoegd tot de nieuwe gemeente Nieuwegein; tussen de oude kernen werd een modern stadscentrum gebouwd.

• De museumwerf Vreeswijk, een museum over de binnenvaart, werd in 2006 geopend
• De rooms-katholieke Sint-Nicolaaskerk bevat een opmerkelijk retabel, rond 1500 gemaakt door een onbekende Zuid-Duitse meester, en een middeleeuws orgelprospectus.
• De twee kleine kastelen van Rijnhuizen en Oudegein (niet open voor publiek) dateren uit de 17e eeuw.